| ca | de | en | es | fr | it | nl | no | pl | pt | ru | ro | fi | sv | tr | vo |


 

Question book-4.svg
 Ten artykuł wymaga uzupełnienia źródeł podanych informacji.
Informacje nieweryfikowalne mogą zostać zakwestionowane i usunięte.
Aby uczynić artykuł weryfikowalnym, należy podać przypisy do materiałów opublikowanych w wiarygodnych źródłach.
Uwaga: Aby ułatwić pracę, dodaj do szablonu parametr |data=2010-03.

Oryginał Konwencji Genewskiej

Prawa człowieka to pojęcie reprezentujące koncepcję, według której każdemu człowiekowi przysługują pewne prawa, wynikające z godności człowieka, które są niezbywalne (nie można się ich zrzec), nienaruszalne (istnieją niezależnie od władzy i nie mogą być przez nią regulowane), naturalne (obowiązują niezależnie od ich potwierdzenia przez władzę państwową) i niepodzielne (wszystkie stanowią integralną i współzależną całość). Państwu przypisuje się rolę instytucji, której zadaniem jest ochrona owych praw. Poszanowanie praw człowieka i godności ludzkiej jest uznawane za podstawę sprawiedliwości i pokoju na świecie. Prawa człowieka są powszechne,niezbywalne, nienaruszalne i przyrodzone.

Międzynarodowa encyklopedia prawa publicznego podaje[1], że prawami człowieka są te wolności, środki ochrony oraz świadczenia, których respektowania właśnie jako praw, zgodnie ze współcześnie akceptowanymi wolnościami, wszyscy ludzie powinni móc domagać się od społeczeństwa, w którym żyją.

„
Wszyscy ludzie rodzą się wolni i równi pod względem swej godności i swych praw. Są oni obdarzeni rozumem i sumieniem oraz powinni postępować w stosunku do siebie wzajemnie w duchu braterstwa.
”

Spis treści

edytuj Prawa człowieka, a inne prawa moralne

Prawa człowieka różnią się od innych powszechnych praw moralnych tym, iż nie ma dla nich uzasadnienia. Fakt, iż jest się człowiekiem, jest wystarczającym powodem dochodzenia roszczeń wynikających z tychże praw. Żadna czynność prawna, a nawet żadne przestępstwo nie może zniszczyć tych praw.

Zdaniem prof. Wiktora Osiatyńskiego[2] ich fundamentalny i przyrodzony i uprzywilejowany charakter polega na tym, że nie wymagają one uzasadnień: uzasadnień wymagają odstępstwa od tych praw.

edytuj Historia prawodawstwa europejskiego

Deklaracja Praw Człowieka i Obywatela z 1789 roku

edytuj Generacje praw człowieka

Rada Bezpieczeństwa ONZ

[3]

  • prawo do życia;
  • prawo do wolności myśli, sumienia i wyznania;
  • prawo każdego człowieka do uznawania wszędzie jego podmiotowości prawnej;
  • zakaz stosowania tortur, nieludzkiego lub poniżającego traktowania lub karania;
  • zakaz trzymania człowieka w niewolnictwie lub poddaństwie;
  • zakaz skazywania człowieka za czyn, który nie stanowił przestępstwa w chwili jego popełnienia;
  • zakaz pozbawiania wolności jedynie z powodu niemożności wywiązania się ze zobowiązań umownych.

edytuj a) prawa osobiste

prawa do:

  • dobrego życia
  • rzetelnego sądu (patrz "gwarancje formalne" poniżej)
  • decydowania o swoim życiu
  • prawo jednego człowieka kończy się tam gdzie zaczyna się prawo innego człowieka
  • szczęścia

edytuj b) prawa i wolności polityczne

tzw. prawa negatywne - prawa służące ochronie wolności jednostki przed ingerencją ze strony państwa

  • prawo do obywatelstwa
  • możliwość uczestniczenia w życiu publicznym
  • czynne prawo wyborcze - możliwość uczestnictwa w wyborach
  • bierne prawo wyborcze - możliwość kandydowania w wyborach
  • wolność zrzeszania się
  • prawo do uczestniczenia i organizowania pokojowych manifestacji
  • prawo do składania wniosków, petycji, skarg
  • dostęp do informacji o działaniach władz i osób publicznych
  • równy dostęp do służby publicznej.

edytuj c) wolności i prawa ekonomiczne, socjalne i kulturalne

1. tzw. prawa pozytywne - uprawnienia jednostki do świadczeń na jej rzecz - prawa socjalne

prawo do:

  • ochrony zdrowia
  • nauki
  • odpowiedniego i zadowalającego wynagrodzenia, zapewniającego jednostce i jej rodzinie egzystencję odpowiadającą godności ludzkiej
  • pomocy socjalnej (ogólnie)
  • rozrywki (np. granie w piłkę nożną, pływanie)

2. prawa ekonomiczne: (zobacz też Art. 64 Konstytucji RP)

  • prawo do pracy
  • prawo do własności
  • prawo dziedziczenia

3. prawa solidarnościowe (w większości nie posiadają sformalizowanego charakteru prawnego) - wszystkie prawa przysługujące grupom społecznym, np. prawo narodów do samostanowienia

4. prawa kulturalne:

  • prawo do wolności twórczości artystycznej
  • prawo do badań naukowych oraz ogłaszania ich wyników
  • prawo do wolności korzystania z dóbr kultury i ich wytwarzania

Gwarancje:

  1. materialne (dotyczą głównie praw socjalnych, ekonomicznych i kulturowych)
  2. formalne (prawo do ochrony prawnej jednostki)
  • prawo każdego człowieka do sprawiedliwego i jawnego rozpatrzenia sprawy przez niezawisły sąd
  • prawo do fachowej obrony w postępowaniu przed organami aparatu państwowego
  • prawo do skargi konstytucyjnej

edytuj Instytucje skargi

Są to organy międzynarodowe, do których może zwrócić się obywatel każdego kraju europejskiego ze skargą wtedy, gdy uzna, że odpowiednie urzędy w jego kraju wydały decyzje na jego niekorzyść, i że te decyzje są według niego niezgodne z Prawami człowieka.

edytuj Pozarządowe organizacje praw człowieka

Są to międzynarodowe organizacje niezależne od rządów krajów. Ujawniają one oraz wskazują na działania rządów powodujące łamanie Praw człowieka. Dokonują tego tylko metodami pokojowymi, między innymi prowadząc edukację, występując w szczególnych sprawach sądowych w obronie ludzi pokrzywdzonych, organizując akcje obywatelskie (np. pisanie listów do rządów) itp.

edytuj Krytyka praw człowieka

Obecnie również znajdujemy głosy krytyczne wobec ideologii praw człowieka. Negacja tych poglądów nie jest jednostronna z tej przyczyny, iż w tej chwili ideologia praw człowieka jest klasyczną zasadą środka sceny politycznej. Krytycy ideologii prawo-człowieczej dzielą się na dwie kategorie[4]:

  • krytyka substancjalna - Do zwolenników tego rodzaju krytyki klasyfikuje się tych, którzy odrzucają samą ideę, że człowiek posiada z natury określone prawa z samej racji, że jest człowiekiem. Są to nie tyle krytycy, co przeciwnicy samej idei praw człowieka.
  • krytyka akcydentalna - Sympatycy tej strony krytyki uważają, że ludzie rodzą się z przyrodzonymi prawami, jednak krytykują pewien model (bądź modele) ideologii praw człowieka, uważając za naturalne inne uprawnienia, niż głosi to oficjalna doktryna. Nie są to zatem przeciwnicy samego pomysłu, ale krytycy konkretnej jego realizacji. Chodzi tu przede wszystkim o spory między zwolennikami poszczególnych generacji praw człowieka.

edytuj Przypisy

  1. ↑ Encyclopedia of Public International Law, vol 8, Human Rights and the Individual in International Law, International Economics Relations, Amsterdam, - New York - Oxford 1985, s. 268
  2. ↑ Wiktor Osiatyński: Wprowadzenie do praw człowieka
  3. ↑ http://www.unic.un.org.pl/
  4. ↑ por. Paweł Bała i Adam Wielomski: Prawa człowieka i ich krytyka. Przyczynek do studiów o ideologii czasów ponowożytnych. Warszawa: Fijorr Publishing Company, 2008, s. 114. ISBN 978-83-89812-13-1. 

edytuj Zobacz też

edytuj Linki zewnętrzne
All Right Reserved © 2007, Designed by Stylish Blog.